Rok jak krok pierwszy. 365 kilkunastosekundowych metaforycznych refleksji - Częścik-Zellker Józef

 Metafora potrafi powiedzieć więcej niż definicja — ta myśl przyświeca konstrukcji i treści Roku jak kroku pierwszego. Drugi tom tryptyku Zellkera przynosi 365 refleksji metaforycznych, mieszczących się na pograniczu eseju, poezji i filozofii. Każdy wpis to miniaturowy obraz, który oddziałuje zarówno na intelekt, jak i na intuicję i wyobraźnię. Tematyka zbioru jest imponująco rozległa: ludzkie uczucia i postawy wobec życia, natura człowieka, jego stosunek do autorytetów i idei, nasze funkcjonowanie w świecie zmieniającym się z dnia na dzień, relacja człowieka z Absolutem. Rok jak krok pierwszy to literatura na granicy aforystyki i prozy poetyckiej, raczej stawiająca pytania niż przynosząca gotowe do przyjęcia odpowiedzi, czerpiąca z uważnej obserwacji codzienności i wrażliwości aksjologicznej Zellkera.

 Rok jak krok pierwszy to druga część tryptyku, który został pomyślany przez autora jako swoiste wprowadzenie do serii Lazurowa Idea, łączącej w sobie żywioły filozoficzny, naukowy i literacki.

 „Rok jak krok pierwszy. 365 kilkunastosekundowych metaforycznych refleksji” to książka, która świadomie wybiera formę niewielką, aby mówić o sprawach dużych. Drugi tom projektu Zellkera nie próbuje budować rozległego filozoficznego wywodu. Zamiast tego proponuje 365 krótkich zatrzymań – obrazów, skojarzeń i metafor, które mają zadziałać szybciej niż rozbudowany argument, ale pozostać w pamięci znacznie dłużej. To literatura wymagająca od czytelnika nie tyle specjalistycznej wiedzy, ile uważności.

Metafora jest tutaj czymś więcej niż ozdobnikiem językowym. Staje się podstawowym sposobem poznawania rzeczywistości. Autor zamiast definiować, pokazuje; zamiast wykładać, sugeruje; zamiast zamykać znaczenie w jednej interpretacji, pozostawia czytelnikowi przestrzeń do dopowiedzenia. Dzięki temu poszczególne refleksje można czytać jak małe literackie zagadki. Czasem ich sens pojawia się natychmiast, innym razem dopiero po chwili, kiedy obraz zaczyna łączyć się z własnym doświadczeniem odbiorcy.

Zellker szczególnie dobrze wypada tam, gdzie metafora pozwala mu przełożyć abstrakcyjną myśl na coś znajomego. Refleksja o marzeniach przyrównanych do architektonicznych planów trafnie pokazuje różnicę między wyobrażeniem przyszłości a rzeczywistym wysiłkiem potrzebnym do jej stworzenia. Sam pomysł nie wystarcza – potrzebne są fundament, konsekwencja i codzienna praca. Podobnie działa obraz niegodziwości jako pleśni pojawiającej się na sumieniu: pozornie niewielkie odstępstwo może z czasem stać się czymś, czego przestajemy nawet zauważać. To proste obrazy, ale właśnie ich prostota nadaje im siłę.

Tematyka tomu jest bardzo szeroka. Autor przygląda się ludzkim emocjom, wyborom i postawom, zastanawia się nad naturą człowieka, jego stosunkiem do autorytetów i idei, a także nad miejscem jednostki w świecie podlegającym nieustannym przemianom. W tle pojawiają się pytania o wartości, odpowiedzialność, sens oraz relację człowieka z Absolutem. Nie jest to jednak system filozoficzny, który krok po kroku prowadzi do określonej konkluzji. Bardziej przypomina kolekcję soczewek, przez które można oglądać ten sam świat z różnych perspektyw.

„Marzenia bywają czymś na kształt planów architektonicznych, bez których dom nigdy nie powstanie. Plan to dopiero początek, potrzebny jest bowiem jeszcze fundament woli i codzienny trud wznoszenia murów. Bez realizacji najpiękniejsza wizja pozostaje jedynie zbiorem linii na papierze.”

Właśnie dlatego „Rok jak krok pierwszy” dobrze sprawdza się jako książka do czytania fragmentami. Można sięgnąć po jeden tekst rano, przeczytać kolejny przed snem albo otworzyć tom przypadkowo i zatrzymać się przy wybranej refleksji. Taka konstrukcja ma jednak również swoją pułapkę: nie każda metafora będzie równie celna dla każdego czytelnika. Niektóre miniatury pozostają w pamięci, inne mogą wydać się zbyt oczywiste albo nazbyt ogólne. Jest to naturalna konsekwencja gatunku, który opiera się na subiektywnym rezonansie.

Ciekawa jest także pozycja tej książki w ramach większego projektu. „Rok jak krok pierwszy” należy do tryptyku związanego z „Lazurową Ideą”, przedsięwzięciem sytuującym się na styku filozofii, nauki i literatury. W drugim tomie środek ciężkości przesuwa się jednak wyraźnie w stronę języka artystycznego. Jeśli filozoficzna refleksja bywa próbą dotarcia do prawdy za pomocą pojęć, Zellker sprawdza tutaj, ile można powiedzieć za pomocą obrazu. To interesujący eksperyment: filozofia zostaje pozbawiona akademickiego dystansu i próbuje przemówić językiem codziennych obserwacji.

„Niegodziwość jest na kształt pleśni na sumieniu. Zrazu pojawia się plamka, która potem rośnie, gdy nadal brniemy w występek. Najtrudniej ja dostrzec wtedy, gdy już pokryła wszystko.”

Ważną cechą tych tekstów jest również ich aksjologiczny charakter. Autor nie przygląda się człowiekowi wyłącznie jako obserwator. Interesuje go pytanie, jak powinniśmy żyć, czym różni się postępowanie dobre od złego i w jaki sposób nasze drobne decyzje wpływają na kształt życia. Niektóre refleksje mają więc charakter niemal moralitetowy, ale na szczęście książka nie zamienia się w zbiór prostych pouczeń. Najciekawsze fragmenty są właśnie tymi, które pozostawiają pewien dyskomfort i zmuszają do zastanowienia się, czy przedstawiony obraz rzeczywiście nas nie dotyczy.

Ostatecznie „Rok jak krok pierwszy” jest książką bardziej do przeżywania niż do jednorazowego przeczytania. Jej wartość nie polega na tym, że po 365 refleksjach otrzymujemy kompletną odpowiedź na pytania o człowieka i świat. Przeciwnie – autor konsekwentnie pokazuje, że ważniejsze od gotowych odpowiedzi może być samo utrzymanie zdolności do zadawania pytań. To propozycja dla czytelników, którzy lubią aforyzm, prozę poetycką i filozoficzne miniatury, ale także dla tych, którzy chcą na kilka minut dziennie wyłączyć informacyjny hałas i skierować uwagę ku własnym myślom. Drugi krok Zellkera okazuje się więc nie tyle kontynuacją pierwszego, ile zmianą sposobu patrzenia: z analizy na metaforę, z definicji na obraz i z odpowiedzi na pytanie.

 

Moja ocena: 7/10

Recenzja napisana przez: Gosia Celińska

 

Wydawnictwo: Wydawnictwo TUTO

ISBN: 9788383099842

Rok wydania: 2026