Obrót pierwszy. 365 jednominutowych refleksji - Częścik-Zellker Józef

 

Istnieją pytania tak ważne dla człowieka, że powracają do nas niemal każdego dnia. Świadectwem zmagań z tymi uniwersalnymi tematami niewątpliwie jest „Obrót pierwszy”. Książka zawiera 365 aforyzmów, a niektóre z nich odznaczają się niemal poetyckim rozmachem i stanowią miniaturowe eseje, wymagające od czytelnika skupienia i wrażliwości. Tematyka obejmuje z jednej strony istotne problemy filozoficzne, takie jak: pierwsza przyczyna bytu, logika i matematyka jako tworzywo racjonalności świata, ekologia i moralny dług człowieka wobec przyrody, mit będący narzędziem porządkowania zbiorowej wyobraźni, natura kłamstwa i fałszu – a z drugiej strony osobiste refleksje autora na temat rodziny, bliskości, miłości, cierpienia czy pracy. Abstrakcja spotyka się tu z żywym doświadczeniem, analiza pojęciowa – z poezją, odwołania do filozofii i nauki – z wyznaniami.

Obrót pierwszy to publikacja otwierająca tryptyk, który został pomyślany przez Zellkera jako swoiste wprowadzenie do serii Lazurowa Idea, łączącej w sobie żywioły filozoficzny, naukowy i literacki.

 „Obrót pierwszy. 365 jednominutowych refleksji” Zellkera to książka, która wymyka się prostym klasyfikacjom. Nie jest ani klasycznym zbiorem aforyzmów, ani podręcznikiem filozofii, ani też literaturą piękną w tradycyjnym rozumieniu. Najbliżej jej chyba do osobistego zaproszenia do myślenia – takiego, które nie narzuca gotowych odpowiedzi, lecz zatrzymuje czytelnika na chwilę przy pytaniach, od których na co dzień często uciekamy. Konstrukcja oparta na 365 krótkich refleksjach sprawia, że książkę można czytać systematycznie, po jednej myśli dziennie, ale równie dobrze można otworzyć ją w dowolnym miejscu i pozwolić, by wybrany fragment stał się punktem wyjścia do własnych rozważań.

Największą siłą tej publikacji wydaje się jej rozpiętość tematyczna. Zellker z równą swobodą podejmuje zagadnienia dotyczące natury rzeczywistości, źródeł racjonalności czy znaczenia logiki i matematyki, jak i pisze o sprawach najbardziej osobistych: rodzinie, miłości, bliskości, cierpieniu czy pracy. Dzięki temu „Obrót pierwszy” nie zamyka się w świecie abstrakcyjnych pojęć. Filozofia zostaje tu sprowadzona z wysokości akademickich definicji do poziomu codziennego doświadczenia, a zwyczajne ludzkie sytuacje stają się materiałem do stawiania pytań o znacznie szerszym znaczeniu.

To jednak nie jest książka, którą warto czytać w pośpiechu. Choć podtytuł zapowiada jednominutowe refleksje, niektóre z nich mogą pozostać z czytelnikiem znacznie dłużej. Krótka forma nie oznacza bowiem prostoty. Przeciwnie – wiele tekstów ma charakter zagęszczony, niemal poetycki, a ich sens nie zawsze wyczerpuje się podczas pierwszej lektury. To książka wymagająca pewnej uważności i gotowości do powracania do przeczytanych zdań, ponieważ właśnie wtedy mogą ujawnić się kolejne znaczenia.

Interesujące jest również połączenie różnych sposobów patrzenia na świat. Obok refleksji inspirowanych filozofią pojawiają się odniesienia do nauki, ekologii, mitu i mechanizmów ludzkiego myślenia. Autor zastanawia się między innymi nad miejscem człowieka wobec natury, nad moralną odpowiedzialnością za otaczający świat oraz nad rolą opowieści i mitów w porządkowaniu zbiorowej wyobraźni. Ważne miejsce zajmuje także problem prawdy, fałszu i kłamstwa – temat szczególnie aktualny w rzeczywistości, w której coraz trudniej oddzielić informację od manipulacji.

Na tym tle mocno wybrzmiewają fragmenty bardziej osobiste. To właśnie zderzenie wielkich pytań o byt i rzeczywistość z doświadczeniem miłości, samotności czy cierpienia nadaje książce jej charakter. Zellker nie traktuje człowieka wyłącznie jako przedmiotu filozoficznej analizy. Człowiek jest tutaj kimś, kto jednocześnie myśli, czuje, kocha, ponosi porażki, pracuje i próbuje odnaleźć sens w świecie, którego nie da się do końca wyjaśnić. Dzięki temu nawet najbardziej abstrakcyjne rozważania mają szansę znaleźć swoje odbicie w osobistych doświadczeniach czytelnika.

Szczególnie ciekawa jest sama idea książki jako przestrzeni dialogu. Jedna z refleksji mówi o tym, że książki są dla umysłu tym, czym powietrze dla życia – pozwalają uczestniczyć w wymianie myśli ponad granicami czasu i pokoleń. To trafnie oddaje ducha całego tomu. „Obrót pierwszy” zdaje się przypominać, że myślenie nie musi być samotnym budowaniem własnych odpowiedzi od zera. Czytając, wchodzimy w rozmowę z cudzym doświadczeniem, a czasem rzeczywiście łatwiej znaleźć wspólny język z autorem żyjącym w innej epoce niż z osobami znajdującymi się najbliżej nas.

Nie każdemu przypadnie do gustu taka forma lektury. Osoby oczekujące wyrazistej fabuły, dynamicznej narracji albo jednoznacznych odpowiedzi mogą poczuć się rozczarowane. Zellker nie prowadzi czytelnika za rękę i nie oferuje prostego zestawu życiowych recept. Pozostawia miejsce na niepewność, interpretację, a czasem również na sprzeciw wobec przedstawionej myśli. I właśnie ta otwartość jest jedną z wartości książki – dobra refleksja nie zawsze ma przecież przekonać, czasem jej zadaniem jest po prostu uruchomienie pytania.

„Obrót pierwszy. 365 jednominutowych refleksji” można więc polecić przede wszystkim czytelnikom, którzy lubią książki pozostawiające po sobie więcej niż tylko streszczenie fabuły. To propozycja dla osób gotowych zwolnić, zatrzymać się nad pojedynczym zdaniem i dopuścić możliwość, że nie każda ważna lektura musi dostarczać odpowiedzi. Jako otwarcie planowanego tryptyku i wprowadzenie do serii „Lazurowa Idea” książka zapowiada projekt ambitny, łączący filozofię, naukę i literaturę. Jej największym atutem jest jednak coś prostszego: przypomnienie, że w świecie pełnym nieustannego pośpiechu minuta poświęcona prawdziwej refleksji może czasem znaczyć więcej niż wiele godzin spędzonych na bezmyślnym odbieraniu kolejnych informacji.

 

„Jak nie możemy żyć bez powietrza, tak nie potrafimy już żyć bez książek. Kto bez nich żyje, żyje na pół gwizdka. Stworzyła nas wymiana myśli za pomocą słów, a ona właśnie zapisana jest najpełniej w książkach. Dzięki nim prowadzimy dialog ponad pokoleniami. Niektórym z nas łatwiej porozumieć się z mistrzem żyjącym kilka wieków temu niż z własnymi rodzicami. Umysł oddycha myślą, przy czym niekoniecznie musi to być nasza własna myśl.”

 

Moja ocena: 7/10

Recenzja napisana przez: Gosia Celińska

 

Wydawnictwo: TUTO

Cykl: Tryptyk pierwszy (tom 1)

Liczba stron: 392

ISBN: 9788383099859

Rok wydania: 2026