Czarująca poetka. O Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej. - Joanna Jurgała-Jureczka

 

Książka „Czarująca poetka” to próba ukazania czarodziejskiej mocy Lilki, czyli słynnej poetki Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej, w obu znaczeniach słowa "czar" - zarówno uroku jej kobiecości, jak i fascynacji zjawiskami nadnaturalnymi. Jest to swoista biografia oparta na analizie źródeł, archiwaliów, dokumentów i artykułów, przywołująca szeroki kontekst obyczajowy, społeczny, historyczny i literacki. Skierowana do tych, którzy pragną odkryć interesujące, mniej znane, a nawet nieznane dotąd informacje na temat poetki.

 W 1930 roku Lilka opublikowała tomik Profil Białej Damy, który zaludniła eterycznymi zjawami, duchami spacerującymi po starych domostwach, osobami biorącymi udział w tajemniczych seansach spirytystycznych, opisując trwogę, która ogarnia w nawiedzonych miejscach. Czy Maria Pawlikowska-Jasnorzewska wierzyła w świat niewidoczny dla oczu? Jakie odpowiedzi znalazła na pytania o naturę istnienia? Czy wierzyła w duchy? Czy pisząc Białą Damę, subtelnie nawiązywała do powszechnej wówczas mody na „wirujące stoliki” czy może lekko z niej kpiła? A może starała się zgłębić tajemnicą życia i śmierci…

 

„Czarująca poetka” Joanny Jurgały-Jureczki to biografia, która wymyka się tradycyjnym ramom gatunku i proponuje czytelnikowi spojrzenie na Marię Pawlikowską-Jasnorzewską z perspektywy rzadko dotąd eksplorowanej. Autorka nie koncentruje się wyłącznie na faktach z życia Lilki, lecz próbuje uchwycić jej aurę – magnetyzm osobowości, kobiecy urok oraz fascynację tym, co niewidzialne i nie do końca racjonalne. Już od pierwszych stron widać, że jest to opowieść o „czarze” rozumianym wielowymiarowo.

Książka została oparta na imponującej bazie źródłowej: archiwaliach, listach, dokumentach i tekstach krytycznych, które Jurgała-Jureczka interpretuje z dużą wnikliwością i wyczuciem. Jednocześnie nie przytłacza czytelnika nadmiarem faktów – zamiast tego buduje narrację płynną, nastrojową, momentami niemal powieściową. Dzięki temu „Czarująca poetka” czyta się jak literacki portret, a nie akademickie opracowanie.

Szczególnie interesujący jest wątek zainteresowań Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej zjawiskami nadnaturalnymi, spirytyzmem i okultyzmem, które w dwudziestoleciu międzywojennym były niezwykle modne. Autorka przygląda się tomikowi Profil Białej Damy, analizując obecne w nim duchy, zjawy i seanse spirytystyczne, zadając pytania o granicę między autentyczną wiarą a literacką grą z konwencją. Te rozważania wprowadzają do biografii element tajemnicy i intelektualnej intrygi.

Jurgała-Jureczka umiejętnie pokazuje, że fascynacja „czarami” nie była dla Lilki jedynie artystyczną pozą. Łączy ją z wrażliwością poetki, jej lękami, poszukiwaniem sensu istnienia oraz próbami oswojenia tematów życia i śmierci. Ważną rolę odgrywa tu także dzieciństwo i młodość Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej, a zwłaszcza środowisko rodzinne Kossaków, pełne artystycznych napięć, ambicji i przesądów.

Dużo miejsca poświęcono również uczuciowości poetki. Miłość jawi się tu jako kolejny wymiar „czaru” – intensywna, gwałtowna, często bolesna, ale zawsze przeżywana całym sobą. Autorka, sięgając po bogatą korespondencję Lilki, pokazuje ją jako kobietę zakochaną w samym akcie kochania, podatną na iluzje, a jednocześnie świadomą własnych emocjonalnych słabości.

Na szczególną uwagę zasługuje sposób, w jaki książka osadza bohaterkę w realiach epoki. „Czarująca poetka” to nie tylko opowieść o jednej osobie, lecz także barwna panorama polskiego międzywojnia – jego obyczajów, mód intelektualnych, sporów światopoglądowych i środowiska literackiego. W tle pojawiają się znane postacie życia kulturalnego, co pozwala lepiej zrozumieć miejsce Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej w ówczesnym świecie.

Autorka nie idealizuje swojej bohaterki. Pokazuje ją jako kobietę z krwi i kości: pełną sprzeczności, momentami naiwną, czasem kapryśną, ale zawsze autentyczną. To biografia empatyczna, lecz nie bezkrytyczna, napisana z klasą i dużą uważnością na niuanse psychologiczne.

„Czarująca poetka” to książka dla czytelników, którzy chcą spojrzeć na Marię Pawlikowską-Jasnorzewską inaczej niż przez szkolny kanon. To opowieść o poezji, magii, miłości i nieustannym poszukiwaniu sensu, napisana językiem eleganckim i sugestywnym. Lektura, która nie tylko przybliża postać Lilki, ale też zachęca do ponownego sięgnięcia po jej wiersze, już z nową świadomością ich źródeł i znaczeń.

 

 

Recenzja napisana przez: Gosia Celińska

Moja ocena: 8/10

 

Wydawnictwo: Zysk i S-ka

biografia, autobiografia, pamiętnik

Data wydania: 2025-11-25

Liczba stron: 288

ISBN: 9788383357218